شرایط مهاجرت به جمهوری دموکراتیک کنگو در سال ۲۰۲۶
بررسی جامع روشهای مهاجرت به جمهوری دموکراتیک کنگو شامل ویزای کاری، سرمایهگذاری، تحصیل، هزینهها و چالشهای اقامت در این کشور معدنی غنی در سال ۲۰۲۶.

مهاجرت به جمهوری دموکراتیک کنگو (DRC) عمدتاً از طریق فرصتهای کاری در صنایع معدنی و سرمایهگذاریهای تجاری بزرگ انجام میشود. به دلیل ذخایر عظیم مس، کبالت و طلا، این کشور به قطبی جذاب برای متخصصان فنی و کارآفرینان تبدیل شده است. فرآیند مهاجرت شامل دریافت ویزای کار یا ویزای اقامت موقت است که پس از چند سال زندگی مستمر و رعایت قوانین، میتواند به اقامت دائم ختم شود. این راهنما توسط تیم تحریریه رهاور تهیه شده است. برای اینکه مطمئن شوید این مسیر با شرایط شما میسازد، مشاوره رایگان مهاجرت گام اول است.
مهاجرپذیری و آمار مهاجران به جمهوری دموکراتیک کنگو
جمهوری دموکراتیک کنگو کشوری پهناور در قلب قاره آفریقا است که به دلیل ثروتهای طبیعی بیشمار خود شناخته میشود. این کشور در سالهای اخیر سیاستهای منعطفی را برای جذب نیروهای متخصص خارجی و سرمایهگذاران بینالمللی در پیش گرفته است. بیشتر مهاجران این کشور در بخشهای کلیدی مانند استخراج معادن، زیرساختها، راهسازی و صنایع غذایی فعالیت میکنند. آمارهای رسمی نشان میدهند که تمرکز اصلی جمعیت مهاجران در شهرهای بزرگ مانند کینشاسا و لوبومباشی است. دولت این کشور برای توسعه بخشهای صنعتی خود به شدت به دانش فنی مهندسان و متخصصان خارجی وابسته است. این موضوع سبب شده تا دریافت مجوزهای اقامتی برای افرادی که دارای تخصصهای خاص هستند، نسبت به گذشته تسهیل شود. با این حال، شرایط زندگی در این کشور تفاوتهای اساسی با کشورهای توسعهیافته دارد. سیستمهای بهداشتی و آموزشی در حال توسعه هستند و چالشهای امنیتی در برخی مناطق شرقی همچنان وجود دارد. متقاضیان باید پیش از اقدام، تمام جوانب زندگی در این محیط خاص را بسنجند.
- جذب گسترده متخصصان بخش معدن و مهندسی از کشورهای مختلف
- تمرکز بیشتر مهاجران کاری در پایتخت و شهرهای صنعتی جنوبی
- وابستگی بالای صنایع بزرگ کشور به نیروی کار ماهر خارجی

روش های مهاجرت به جمهوری دموکراتیک کنگو
مسیرهای مختلفی برای ورود و اقامت در این کشور آفریقایی وجود دارد که هر کدام نیازمند مدارک و شرایط خاصی هستند. رایجترین راهها شامل مهاجرت کاری، سرمایهگذاری تجاری، تحصیل در دانشگاههای محلی و پیوند خانوادگی است. انتخاب روش مناسب بستگی زیادی به تخصص، میزان سرمایه و اهداف بلندمدت شما دارد. برخی افراد ترجیح میدهند از روشهای آسانتر مانند ثبت شرکت استفاده کنند، در حالی که برخی دیگر با تکیه بر جاب آفر از شرکتهای چندملیتی وارد این کشور میشوند. مقایسه این روشها با گزینههای مهاجرت به کشورهای اروپایی نشان میدهد که کنگو قوانین سختگیرانه کمتری در حوزه تمکن مالی اولیه دارد. برای مقایسه بهتر مسیرهای بینالمللی، میتوانید مقاله راهنمای مهاجرت فرانسه ۲۰۲۶ را نیز مطالعه کنید. صرفنظر از روش انتخابی، تایید مدارک توسط سفارت کنگو در کشور مبدا الزامی است. فرآیندهای اداری در این کشور ممکن است زمانبر باشد، بنابراین صبوری و دقت در تهیه مدارک کلید موفقیت شما خواهد بود.
- روش کاری: از طریق دریافت پیشنهاد شغلی معتبر از کارفرمای محلی
- روش سرمایهگذاری: ثبت شرکت یا مشارکت در پروژههای صنعتی و معدنی
- روش تحصیلی: پذیرش از دانشگاههای معتبر کنگو مانند دانشگاه کینشاسا
- روش خانوادگی: ازدواج با تبعه کنگو یا الحاق به خانواده
مهاجرت کاری جمهوری دموکراتیک کنگو
بازار کار جمهوری دموکراتیک کنگو تشنه تخصصهای فنی و مهندسی است. اگر شما در زمینههایی مانند زمینشناسی، مهندسی معدن، صنایع سنگین یا مدیریت پروژههای بزرگ تخصص دارید، شانس بالایی برای یافتن شغل در این کشور خواهید داشت. برای کار قانونی در کنگو، ابتدا باید یک کارفرمای معتبر محلی یا بینالمللی پیدا کنید که حاضر به حمایت مالی از ویزای شما باشد. پس از توافق بر سر قرارداد کاری، کارفرما باید برای دریافت مجوز کار (Carte de Travail) شما از وزارت کار کنگو اقدام کند. این مجوز نشان میدهد که هیچ شهروند کنگویی واجد شرایطی برای تصدی این پست وجود نداشته است. اگر این فرآیند را با بازارهای کار پیچیدهای مثل اروپا مقایسه کنید، متوجه تفاوتهای ساختاری خواهید شد؛ مثلاً روند استخدام متخصصان در این کشور با فرآیند مهاجرت حسابداران به آلمان کاملاً متفاوت است و بیشتر بر پایه نیاز فوری به تخصصهای میدانی بنا شده است. حقوق و مزایای متخصصان خارجی در این کشور معمولاً به صورت دلاری پرداخت میشود و شامل هزینههای مسکن، ترانسفر و بیمه درمانی نیز میشود. این موضوع باعث شده تا کار در کنگو برای بسیاری از مهندسان از نظر مالی بسیار سودآور باشد.

مهاجرت سرمایه گذاری به جمهوری دموکراتیک کنگو
کنگو یکی از غنیترین کشورهای جهان از نظر منابع طبیعی بکر است. سرمایهگذاری در بخشهای کشاورزی مدرن، فرآوری مواد معدنی، انرژیهای تجدیدپذیر و فناوری اطلاعات فرصتهای بینظیری را برای کارآفرینان فراهم میکند. دولت برای جذب سرمایههای خارجی، تسهیلات مالیاتی و گمرکی ویژهای را در مناطق آزاد تجاری در نظر گرفته است. ثبت شرکت در کنگو نیازمند طی کردن مراحل قانونی در اداره ثبت شرکتها (Guichet Unique) است. شما باید سرمایه اولیه مشخصی را وارد سیستم بانکی کشور کنید و طرح توجیهی اقتصادی قوی ارائه دهید. در مقایسه با روشهای نوین مانند مهاجرت ۱۲ ماهه ثبت اختراع که بر پایه ایدههای ذهنی است، سرمایهگذاری در کنگو کاملاً فیزیکی و متمرکز بر صنایع سنتی و زیرساختی است. سرمایهگذاران موفق میتوانند برای خود و اعضای خانوادهشان اقامت دائم این کشور را دریافت کنند. امنیت سرمایهگذاری در سالهای اخیر با اصلاح قوانین تجاری بهبود یافته است، اما همچنان مشورت با مشاوران حقوقی باذکاوت قبل از هرگونه انتقال وجه ضروری است.
| بخش سرمایهگذاری | حداقل سرمایه تقریبی (دلار آمریکا) | مدت زمان صدور مجوز اقامت |
|---|---|---|
| بخش معدن و اکتشافات | ۱۰۰٬۰۰۰ دلار | ۳ تا ۶ ماه |
| کشاورزی و صنایع غذایی | ۵۰٬۰۰۰ دلار | ۲ تا ۴ ماه |
| ثبت شرکت بازرگانی عمومی | ۳۰٬۰۰۰ دلار | ۱ تا ۲ ماه |
مهاجرت تحصیلی به جمهوری دموکراتیک کنگو
تحصیل در جمهوری دموکراتیک کنگو گزینه رایجی برای دانشجویان بینالمللی نیست، اما برای پژوهشگرانی که میخواهند روی زیستشناسی، زبانهای آفریقایی، زمینشناسی یا مطالعات توسعه کار کنند، فرصتهای بینظیری دارد. دانشگاه کینشاسا و دانشگاه لوبومباشی از مراکز علمی برجسته این کشور هستند که دورههای مختلفی را به زبان فرانسوی ارائه میدهند. هزینههای تحصیل و زندگی در کنگو نسبت به کشورهای غربی بسیار پایینتر است. اگر به دنبال گزینههای تحصیلی ارزانتر یا بورسیههای بینالمللی هستید، میتوانید اطلاعات مربوط به بورسیههای تحصیلی عمومی را بررسی کنید تا دید بهتری نسبت به کمکهزینههای جهانی پیدا کنید. همچنین مقایسه هزینههای زندگی با مقاصدی مانند روسیه که در مقاله تحصیل حسابداری در روسیه آمده، میتواند به تصمیمگیری بهتر شما کمک کند. دانشجویان خارجی پس از پذیرش از دانشگاه، باید برای ویزای تحصیلی اقدام کنند. این ویزا معمولاً یک ساله صادر میشود و هر سال با ارائه گواهی اشتغال به تحصیل قابل تمدید است. کار پارهوقت دانشجویی در این کشور محدودیتهای قانونی زیادی دارد و نباید به عنوان منبع درآمد اصلی روی آن حساب کرد.
- نیاز به تسلط کافی به زبان فرانسوی برای تحصیل در اکثر رشتهها
- امکان مشارکت در پروژههای تحقیقاتی بینالمللی در حوزه محیط زیست
- ضرورت ارائه گواهی تمکن مالی برای پوشش هزینههای تحصیل و زندگی
مهاجرت از طریق همراه به جمهوری دموکراتیک کنگو
اگر شما موفق به دریافت ویزای کار یا سرمایهگذاری در کنگو شدهاید، میتوانید برای همسر و فرزندان زیر هجده سال خود نیز درخواست ویزای همراه بدهید. دولت کنگو اهمیت زیادی برای انسجام خانواده قائل است و فرآیند الحاق به خانواده را تسهیل کرده است. برای این کار، متقاضی اصلی باید اثبات کند که درآمد کافی برای تامین هزینههای زندگی اعضای خانواده خود در کنگو را دارد. همچنین تهیه مسکن مناسب پیش از ورود همراهان الزامی است. مدارک هویتی مانند سند ازدواج و شناسنامه فرزندان باید به زبان فرانسوی ترجمه رسمی شده و به تایید سفارت برسند. همراهان پس از ورود به کشور، ویزای اقامت موقت همسو با مدت زمان ویزای متقاضی اصلی دریافت میکنند. توجه داشته باشید که ویزای همراه به خودی خود اجازه کار در کنگو را صادر نمیکند و همراهان در صورت تمایل به کار، باید فرآیند دریافت مجوز کار مستقل را طی کنند.
مهاجرت از طریق تولد و ازدواج در کنگو
سیستم اعطای تابعیت از طریق تولد در جمهوری دموکراتیک کنگو بر پایه قانون خون (Jus Sanguinis) است. این یعنی تولد فرزند در خاک کنگو به خودی خود باعث اعطای تابعیت به او نمیشود، مگر اینکه حداقل یکی از والدین شهروند کنگو باشد. با این حال، قوانین خاصی برای کودکان بیسرپرست یا رها شده در خاک این کشور وجود دارد که به آنها اجازه دریافت شهروندی را میدهد. ازدواج با یک شهروند کنگویی یکی دیگر از راههای دریافت اقامت و در نهایت تابعیت این کشور است. برای این منظور، ازدواج باید کاملاً واقعی و ثبتشده در دفاتر رسمی کشور باشد. دولت کنگو تحقیقات گستردهای را برای اطمینان از صوری نبودن ازدواج انجام میدهد. پس از ازدواج رسمی، همسر خارجی میتواند برای اقامت دائم اقدام کند. پس از گذشت چند سال زندگی مشترک مستمر در خاک کنگو و اثبات ادغام در جامعه و تسلط نسبی به زبان فرانسوی یا یکی از زبانهای ملی، متقاضی میتواند درخواست پاسپورت کنگویی خود را ثبت کند.
- پیروی از سیستم خون برای اعطای تابعیت به نوزادان متولد شده
- لزوم ثبت رسمی ازدواج در مراجع قانونی کنگو برای دریافت اقامت
- بررسیهای سختگیرانه پلیس مهاجرت برای تایید واقعی بودن رابطه زوجین
اخذ ویزا و اقامت جمهوری دموکراتیک کنگو
ورود به جمهوری دموکراتیک کنگو نیازمند دریافت ویزای مناسب از سفارت این کشور است. ویزاها به دستههای مختلفی مانند ویزای توریستی، ویزای تجاری، ویزای کار و ویزای اقامتی طولانیمدت تقسیم میشوند. برای افرادی که تمایل به اقامت بیش از شش ماه دارند، دریافت ویزای استقرار (Visa d'Établissement) ضروری است. این ویزای اقامتی معمولاً برای دورههای یک تا سه ساله صادر میشود و قابل تمدید است. متقاضیان باید مدارکی دال بر عدم سوءپیشینه، سلامت پزشکی (به ویژه کارت واکسن تب زرد) و تمکن مالی ارائه دهند. هزینههای مربوط به صدور ویزا و اقامت ممکن است بسته به نوع پرونده متفاوت باشد. در جدول زیر اطلاعات کلی در مورد انواع ویزاهای پرکاربرد کنگو آورده شده است تا بتوانید برنامه ریزی دقیقتری داشته باشید:
| نوع ویزا | مدت اعتبار اولیه | هزینه تقریبی سفارت (دلار) |
|---|---|---|
| ویزای توریستی تکورود | ۱ ماه | ۱۲۰ دلار |
| ویزای تجاری چندبار ورود | ۳ ماه | ۲۵۰ دلار |
| ویزای اقامت طولانیمدت (کاری) | ۱ تا ۲ سال | ۶۰۰ دلار |
اخذ پاسپورت جمهوری دموکراتیک کنگو
دریافت پاسپورت و شهروندی جمهوری دموکراتیک کنگو آخرین گام در فرآیند مهاجرت طولانیمدت به این کشور است. به طور کلی، دولت کنگو قانون دوتابعیتی را به رسمیت نمیشناسد. این یعنی اگر شما بخواهید پاسپورت این کشور را دریافت کنید، طبق قوانین فعلی ملزم به انصراف از تابعیت قبلی خود خواهید بود. شرایط عمومی برای درخواست شهروندی شامل حداقل ۵ سال اقامت قانونی مستمر در کشور، تسلط به زبان فرانسوی یا یکی از زبانهای بومی (مانند لینگالا یا سواحیلی)، نداشتن سابقه کیفری و داشتن تمکن مالی کافی برای اداره زندگی است. متقاضیان باید درخواست خود را به وزارت دادگستری کنگو ارائه دهند. پروندهها به دقت توسط نهادهای امنیتی بررسی میشوند. فرآیند بررسی ممکن است بیش از یک سال به طول بینجامد. در صورت موافقت، سوگند وفاداری به کشور کنگو یاد خواهید کرد و شناسنامه و پاسپورت جدید برای شما صادر خواهد شد.
- عدم پذیرش رسمی دوتابعیتی توسط قوانین اساسی کنگو
- نیاز به حداقل پنج سال زندگی مداوم با ویزای اقامت معتبر
- تایید صلاحیت اخلاقی و عدم سوءپیشینه توسط مراجع قضایی
شهرهای مهاجر پذیر جمهوری دموکراتیک کنگو
انتخاب شهر مناسب برای زندگی در کنگو تاثیر مستقیمی بر کیفیت زندگی و موفقیت کاری شما دارد. پایتخت کشور، کینشاسا، بزرگترین و پویاترین شهر است که مرکز اصلی فعالیتهای سیاسی، تجاری و فرهنگی به شمار میرود. این شهر دارای محلههای مدرن، مدارس بینالمللی و رستورانهای متنوع است که زندگی را برای مهاجران آسانتر میکند. لوبومباشی، واقع در جنوب کشور، پایتخت معدنی کنگو است و به عنوان دومین شهر بزرگ شناخته میشود. این شهر به دلیل امنیت نسبی بالاتر و حضور شرکتهای بزرگ معدنی بینالمللی، مقصد بسیار جذابی برای مهندسان و تکنسینهای فنی است. هزینههای زندگی در لوبومباشی تا حدی از کینشاسا مناسبتر است. شهرهای دیگری مانند گوما و کولوزی نیز به دلیل فعالیتهای تجاری و حضور سازمانهای امدادی بینالمللی پذیرای مهاجران هستند. با این حال، امکانات رفاهی و درمانی در این شهرهای کوچکتر محدودتر است و مهاجران باید خود را با شرایط بومی سازگار کنند.
نکات خاص مهاجرتی برای ایرانیان
مهاجرت به جمهوری دموکراتیک کنگو برای شهروندان ایرانی چالشها و ویژگیهای خاص خود را دارد. یکی از بزرگترین چالشها، نبود سفارت فعال کنگو در تهران در برخی دورهها است که روند دریافت ویزا را با پیچیدگی مواجه میکند. متقاضیان ایرانی معمولاً باید از طریق سفارتخانههای کنگو در کشورهای همسایه مانند ترکیه یا امارات اقدام کنند. مسائل بانکی و انتقال پول نیز به دلیل تحریمهای بینالمللی چالشبرانگیز است. افتتاح حساب بانکی در کنگو برای ایرانیان نیازمند ارائه مدارک اقامتی کامل و تاییدیه منشا سرمایه است. توصیه میشود قبل از سفر، روشهای امن انتقال پول را پیشبینی کنید. برای مقایسه استانداردهای مالی و بانکی با مقاصد پیشرفته، میتوانید مقاله تحصیل حسابداری در آلمان را به عنوان نمونهای از سیستمهای مالی ساختاریافته مطالعه کنید. همچنین، رعایت نکات بهداشتی مانند واکسیناسیون کامل در برابر بیماریهای گرمسیری و تهیه بیمه درمانی بینالمللی معتبر برای ایرانیان ضروری است. موسسه رهاور آماده است تا با ارائه مشاورههای تخصصی، شما را در تمامی مراحل تهیه مدارک و ثبت درخواست همراهی کند تا ریسکهای این مسیر به حداقل برسد. در صورت نیاز به همراهی حرفهای، مشاوره مهاجرتی رهاور بررسی کامل پرونده را انجام میدهد.
مهاجرت توریستی به جمهوری دموکراتیک کنگو
جمهوری دموکراتیک کنگو دارای جاذبههای طبیعی شگفتانگیزی مانند پارک ملی ویرونگا، زیستگاه گوریلهای کوهستانی کمیاب، و آتشفشانهای فعال است. سفر توریستی به این کشور نیازمند دریافت ویزای توریستی است که معمولاً برای مدت زمان کوتاهی صادر میشود و اجازه کار یا تحصیل به شما نمیدهد. برای دریافت این ویزا، علاوه بر مدارک هویتی، ارائه رزرو هتل، بلیط رفت و برگشت و دعوتنامه رسمی یا تاییدیه آژانسهای مسافرتی معتبر فعال در کنگو الزامی است. به دلیل شرایط خاص امنیتی در برخی پارکهای ملی، گردشگران باید همواره با راهنماهای محلی و تحت نظارت گروههای امنیتی سفر کنند. ویزای توریستی به هیچ وجه در داخل خاک کنگو قابل تبدیل به ویزای کار یا اقامت دائم نیست. اگر در طول سفر توریستی خود فرصت شغلی یا سرمایهگذاری مناسبی پیدا کردید، باید به کشور خود بازگردید و فرآیند درخواست ویزای جدید را از طریق قانونی آغاز کنید.
- الزامی بودن کارت واکسن بینالمللی تب زرد برای ورود توریستها
- عدم امکان تغییر کاربری ویزای توریستی به ویزای کاری در داخل کشور
- نیاز به هماهنگی با راهنماهای مجاز برای بازدید از مناطق طبیعی شرقی
جمعبندی عملی و گامهای بعدی
مهاجرت به جمهوری دموکراتیک کنگو در سال ۲۰۲۶ میتواند فرصتی طلایی برای رشد مالی سریع و کسب تجربیات حرفهای منحصربهفرد باشد، به شرطی که با آگاهی کامل و برنامهریزی دقیق انجام شود. تخصصهای مهندسی و توانایی سرمایهگذاری نقدی، بزرگترین برگهای برنده شما در این مسیر هستند. برای شروع، توصیه میکنیم ابتدا بازار کار یا فرصتهای سرمایهگذاری در حوزه تخصصی خود را به دقت تحلیل کنید. تهیه رزومه به زبان فرانسوی و برقراری ارتباط با شرکتهای فعال در کنگو اولین گام عملی شماست. در تمامی این مراحل، داشتن یک مشاور حقوقی مجرب میتواند از هدر رفتن زمان و هزینه شما جلوگیری کند. موسسه مهاجرتی رهاور با سالها تجربه در ارائه مشاورههای دقیق، آماده است تا به شما در ارزیابی شرایط، ترجمه و تایید مدارک و دریافت ویزای نهایی کمک کند. برای برداشتن اولین قدم، همین امروز با مشاوران ما تماس بگیرید تا مسیر مناسب شما را ترسیم کنیم.
سؤالات متداول
آیا دریافت ویزای کار کنگو بدون داشتن جاب آفر ممکن است؟
خیر، برای دریافت ویزای کار جمهوری دموکراتیک کنگو حتماً باید یک پیشنهاد شغلی معتبر از کارفرمایی مستقر در این کشور داشته باشید که حاضر به حمایت مالی از پرونده شما باشد.
زبان رسمی مورد نیاز برای مهاجرت به کنگو چیست؟
زبان رسمی این کشور فرانسوی است. تسلط به این زبان برای کارهای اداری، تحصیل و زندگی روزمره بسیار حیاتی است، هرچند زبانهای بومی مانند لینگالا نیز رواج دارند.
آیا امکان دریافت اقامت دائم از طریق خرید ملک در کنگو وجود دارد؟
خرید ملک به تنهایی تضمینکننده دریافت اقامت دائم نیست. برای اقامت باید ملک خریداری شده در قالب یک فعالیت تجاری یا ثبت شرکت رسمی ثبت شود.
وضعیت امنیت در شهرهای بزرگ کنگو برای مهاجران چگونه است؟
شهرهای بزرگ مانند کینشاسا و لوبومباشی امنیت نسبی خوبی برای زندگی مهاجران دارند، اما رعایت هشدارهای امنیتی عمومی و دوری از مناطق مرزی شرقی الزامی است.
آیا کشور کنگو اجازه داشتن دو تابعیت همزمان را میدهد؟
قوانین فعلی جمهوری دموکراتیک کنگو تابعیت دوگانه را نمیپذیرند و برای دریافت پاسپورت این کشور باید از تابعیت قبلی خود انصراف دهید.
مهمترین واکسنهای مورد نیاز برای سفر و مهاجرت به کنگو کدامند؟
تزریق واکسن تب زرد و همراه داشتن کارت بینالمللی آن برای ورود به کشور اجباری است. همچنین واکسیناسیون علیه هپاتیت و فلج اطفال به شدت توصیه میشود.
منابع و ارجاعهای رسمی این مقاله کداماند؟
برای گردآوری و راستیآزمایی اطلاعات این مقاله، منابع رسمی زیر (وبسایتهای دولتی و نهادهای بینالمللی معتبر) بررسی شدهاند. قوانین مهاجرت به طور دورهای تغییر میکنند؛ برای تصمیمهای حساس، همیشه آخرین نسخهٔ قوانین را از خودِ منبع رسمی پیگیری کنید و در صورت نیاز از مشاوره تخصصی رهاور کمک بگیرید.
- سازمان بینالمللی مهاجرت (IOM)
گزارشهای رسمی مهاجرت جهانی و گزارش جهانی مهاجرت (World Migration Report)
- OECD — چشمانداز مهاجرت بینالمللی
دادهها و سیاستهای مهاجرت کشورهای عضو OECD
- برنامه اردووس پلاس (Erasmus+)
بورسیهها و برنامههای تبادل تحصیلی اتحادیه اروپا
مطالب مرتبط





کشورهای مرتبط
خدمات مرتبط
مقالات مرتبط
این راهنما توسط موسسه مهاجرتی رهاور تهیه شده است — مرجع تخصصی مهاجرت، بورسیه و هزینهی زندگی در ۴۱ کشور جهان. برای نقشهی راه اختصاصی خود، مشاوره رایگان بگیرید.